Τα ηλιοτρόπια έχουν έναν δικό τους μηχανισμό επιβίωσης: γυρίζουν διαρκώς προς τον ήλιο για να κερδίζουν περισσότερο φως. Το 1994, ο Γερμανός αρχιτέκτονας Ρολφ Ντις αποφάσισε ότι το ίδιο μπορεί να κάνει και ένα σπίτι.
Έτσι γεννήθηκε το Heliotrope, ένα κυλινδρικό σπίτι στο Φράιμπουργκ της νοτιοδυτικής Γερμανίας, μια από τις πιο ηλιόλουστες πόλεις της χώρας. Το κτίριο στηρίζεται σε έναν κεντρικό άξονα και περιστρέφεται αργά μέσα στη μέρα, ακολουθώντας την πορεία του ήλιου από την ανατολή μέχρι τη δύση.
Ένα σπίτι που δεν κοιτάζει απλώς τον ήλιο, τον κυνηγά
Η ιδέα μοιάζει απλή, αλλά στην πράξη ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της. Το σπίτι έχει κυλινδρικό σχήμα και είναι τοποθετημένο πάνω σε έναν κεντρικό πυλώνα, ο οποίος λειτουργεί ως άξονας περιστροφής. Ένας αθόρυβος ηλεκτρικός μηχανισμός το κινεί τόσο αργά, ώστε όποιος βρίσκεται μέσα δεν αντιλαμβάνεται την κίνηση.
Στην οροφή υπάρχει φωτοβολταϊκό πάνελ περίπου 56 τετραγωνικών μέτρων, τοποθετημένο υπό κλίση, ώστε να πιάνει όσο γίνεται περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία. Η καινοτομία δεν αφορά μόνο στο ότι το σπίτι γυρίζει. Είναι ότι γυρίζει με σκοπό. Τον χειμώνα στρέφει τα μεγάλα τριπλά τζάμια προς τον ήλιο για να κερδίζει θερμότητα. Το βράδυ και τις πιο κρύες ώρες, φέρνει προς τον βορρά την πιο μονωμένη πλευρά του, μειώνοντας τις απώλειες.
Το καλοκαίρι κάνει το αντίθετο. Απομακρύνει τα μεγάλα ανοίγματα από τον δυνατό απογευματινό ήλιο, ώστε να περιορίζει την υπερθέρμανση. Είναι ένα είδος παθητικού κλιματισμού, χωρίς την κλασική εξάρτηση από μηχανήματα ψύξης και θέρμανσης.
Το πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι το ενεργειακό του ισοζύγιο. Το Heliotrope δεν σχεδιάστηκε απλώς για να καταναλώνει λιγότερο. Σχεδιάστηκε για να παράγει περισσότερο. Τα φωτοβολταϊκά του μπορούν να παράγουν περίπου πέντε φορές περισσότερη ενέργεια από αυτή που χρειάζεται το ίδιο το σπίτι, με το πλεόνασμα να διοχετεύεται στο δίκτυο.
Με άλλα λόγια, το σπίτι δεν καταναλώνει απλώς ενέργεια, την επιστρέφει στο δίκτυο και αποφέρει κέρδος. Για το μακρινό 1994, αυτό δεν ήταν απλώς οικολογική αρχιτεκτονική. Ήταν σχεδόν επιστημονική φαντασία που είχε πάρει… οικοδομική άδεια.
Η τεχνολογία πίσω από την περιστροφή είναι από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του κτιρίου. Η σκάλα και οι τεχνικές εγκαταστάσεις βρίσκονται στον σταθερό κεντρικό πυλώνα, ενώ οι χώροι κατοίκησης κινούνται γύρω του. Κουζίνα, υπνοδωμάτια και καθιστικό περιστρέφονται μαζί, χωρίς να διαταράσσεται η καθημερινή χρήση του σπιτιού.
Οι συνδέσεις για νερό, αποχέτευση και ηλεκτρικό ρεύμα περνούν μέσα από ειδικούς περιστροφικούς μηχανισμούς στον κεντρικό άξονα. Κάπως έτσι, το σπίτι μπορεί να γυρίζει χωρίς να κόβεται η λειτουργία του. Δεν είναι τρικ εντυπωσιασμού. Είναι μηχανική που υπηρετεί την καθημερινότητα.
Γιατί δεν γέμισε ο κόσμος με τέτοια σπίτια
Μετά το Heliotrope, ο Ρολφ Ντις συνέχισε να δουλεύει πάνω στην ιδέα των κτιρίων θετικής ενέργειας. Στο Φράιμπουργκ σχεδίασε και μεγαλύτερα ηλιακά συγκροτήματα, με κατοικίες και επαγγελματικούς χώρους που παράγουν περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνουν. Η πόλη έγινε σταδιακά σημείο αναφοράς για την ηλιακή αρχιτεκτονική και την πράσινη αστική ανάπτυξη.
Κι όμως, παρότι το Heliotrope απέδειξε ότι ένα σπίτι μπορεί να είναι ενεργειακά πλεονασματικό, δεν μετατράπηκε ποτέ σε μαζικό μοντέλο κατοικίας. Ο λόγος είναι κυρίως πρακτικός και οικονομικός. Ο μηχανισμός περιστροφής, ο κεντρικός πυλώνας και οι ειδικές τεχνικές λύσεις ανεβάζουν πολύ το κόστος σε σχέση με ένα συμβατικό σπίτι.
Χρειάζεται επίσης ελεύθερος χώρος γύρω από το κτίριο, πράγμα δύσκολο σε πυκνοδομημένες πόλεις. Δεν μπορείς εύκολα να βάλεις ένα σπίτι να γυρίζει σε ένα στενό οικόπεδο ανάμεσα σε πολυκατοικίες. Επιπλέον, σε περιοχές με λιγότερη ηλιοφάνεια, το ενεργειακό όφελος δεν δικαιολογεί πάντα την επένδυση.
Παρόλα αυτά, η σημασία του Heliotrope δεν βρίσκεται στο αν αντιγράφηκε κατά χιλιάδες. Βρίσκεται στο ότι έδειξε πως η κατοικία μπορεί να αλλάξει ρόλο. Να μην είναι απλώς ένας χώρος που καταναλώνει ενέργεια, αλλά ένας μικρός παραγωγός μέσα στην πόλη.
About Author
